Aknet hormonale te të rriturit: shkaqet, analizat dhe trajtimet

Çfarë janë aknet hormonale te të rriturit?

Aknet hormonale janë puçrra që ndikohen nga hormonet, veçanërisht nga androgjenet. Androgjenet mund të rrisin prodhimin e yndyrës në lëkurë, të favorizojnë bllokimin e poreve dhe të nxisin inflamacionin. Aknet nuk janë vetëm problem i adoleshencës: ato mund të fillojnë ose të vazhdojnë në moshën e rritur, te gratë dhe burrat.

Te gratë, shpesh shfaqen në pjesën e poshtme të fytyrës, përgjatë nofullës, mjekrës dhe qafës. Mund të përkeqësohen në ditët para menstruacioneve, gjatë shtatzënisë, pas lindjes, në periudhën e perimenopauzës ose pas ndryshimit të një metode kontraceptive. Te burrat, aknet mund të lidhen me predispozitën individuale, përdorimin e produkteve që bllokojnë poret, stresin, disa barna ose përdorimin e steroideve anabolike.

Pse shfaqen aknet hormonale?

Hormonet nuk janë i vetmi shkak. Aknet zhvillohen nga ndërveprimi i prodhimit të sebumit, grumbullimit të qelizave të vdekura në poreve, baktereve të lëkurës dhe inflamacionit. Disa persona kanë lëkurë më të ndjeshme ndaj niveleve normale të androgjeneve, ndaj mund të kenë akne edhe kur analizat hormonale rezultojnë brenda intervaleve të referencës.

Faktorë që mund të kontribuojnë

• Luhatjet menstruale, shtatzënia, periudha pas lindjes dhe perimenopauza.
• Sindroma e vezoreve policistike (PCOS), e cila mund të shoqërohet me menstruacione të çrregullta, qime të shtuara ose rënie të flokëve.
• Historia familjare e akneve dhe prirja individuale e lëkurës për yndyrë e inflamacion.
• Stresi, i cili mund të ndikojë në përkeqësimin e inflamacionit dhe zakoneve të kujdesit për lëkurën.
• Kozmetika ose produktet e flokëve me përbërës që bllokojnë poret.
• Disa barna, përfshirë kortikosteroidet, litiumin, disa preparate hormonale dhe steroide anabolike.

Dieta nuk konsiderohet shkaku i vetëm i akneve. Megjithatë, disa njerëz vërejnë përkeqësim me ushqime të caktuara. Në vend të kufizimeve të rrepta, është më e arsyeshme të diskutoni vëzhgimet personale me dermatologun ose mjekun tuaj.

Kur nevojiten analiza hormonale?

Jo çdo i rritur me akne ka nevojë për analiza hormonale. Dermatologu vendos sipas historisë mjekësore, ekzaminimit të lëkurës, shpërndarjes së lezioneve dhe simptomave shoqëruese. Aknet e vetme në zonën e nofullës nuk konfirmojnë domosdoshmërisht një çrregullim hormonal.

Shenja që kërkojnë vlerësim të mëtejshëm

• Fillim i papritur, i rëndë ose përkeqësim i shpejtë i akneve.
• Cikël menstrual i çrregullt, mungesë menstruacionesh ose vështirësi për të mbetur shtatzënë.
• Qime të shtuara në fytyrë ose trup, rënie flokësh me model hormonal apo shtim të pashpjeguar në peshë.
• Shenja të virilizimit, si zë më i thellë ose rritje e shpejtë e masës muskulore; këto kërkojnë vlerësim të shpejtë mjekësor.
• Akne që nuk përmirësohen me trajtimin e zakonshëm dermatologjik.

Në varësi të rastit, mjeku mund të rekomandojë matjen e testosteronit total ose të lirë, DHEAS, prolaktinës, hormonit stimulues të tiroides dhe teste të tjera. Te gratë me cikël menstrual, koha e marrjes së mostrës mund të ndikojë në interpretim. Nëse dyshohet PCOS ose problem tjetër endokrin, dermatologu mund të bashkëpunojë me gjinekologun ose endokrinologun. Analizat duhet të kërkohen dhe interpretohen nga profesionistë shëndetësorë, jo të përdoren për vetëdiagnozë.

Si vendoset diagnoza?

Diagnoza e akneve është kryesisht klinike. Dermatologu vlerëson komedonet, puçrrat e inflamuara, nyjet e dhimbshme, shenjat dhe pigmentimin pas inflamacionit. Ai ose ajo mund të përjashtojë gjendje të tjera që ngjajnë me akne, si rosacea, folikuliti, dermatiti perioral ose efektet e barnave.

Konsulta zakonisht përfshin pyetje për ciklin menstrual, barnat, suplementet, metodën kontraceptive, shtatzëninë ose planifikimin e saj, produktet kozmetike dhe trajtimet e mëparshme. Informoni mjekun nëse përdorni testosteron, steroide anabolike ose suplemente të pasigurta, sepse këto mund të ndryshojnë planin e trajtimit.

Trajtimet dermatologjike

Trajtimi zgjidhet sipas llojit dhe ashpërsisë së akneve, rrezikut për shenja, llojit të lëkurës dhe rrethanave shëndetësore. Përmirësimi kërkon kohë: shumë trajtime vlerësohen pas disa javësh përdorimi të rregullt. Mos ndërprisni ose kombinoni barna pa udhëzim mjekësor.

Trajtimet lokale

• Retinoidet lokale ndihmojnë në zhbllokimin e poreve dhe parandalimin e lezioneve të reja. Mund të shkaktojnë tharje ose irritim në fillim, ndaj përdoren gradualisht dhe me hidratues.
• Peroksidi i benzoilit ul ngarkesën bakteriale dhe inflamacionin. Mund të zbardhë pëlhura, prandaj përdoreni me kujdes.
• Acidi azelaik mund të ndihmojë për puçrrat, njollat pas akneve dhe lëkurën e ndjeshme.
• Antibiotikët lokalë përdoren zakonisht për periudha të kufizuara dhe shpesh kombinohen me peroksid benzoili për të ulur rrezikun e rezistencës bakteriale.

Trajtimet nga goja dhe hormonale

Për akne të moderuara ose të rënda, dermatologu mund të përshkruajë antibiotikë oralë për një kohë të kufizuar, gjithmonë së bashku me trajtim lokal të përshtatshëm. Te disa gra, kontraceptivët hormonalë të kombinuar ose spironolaktoni mund të jenë opsione kur aknet lidhen me androgjenet. Këto trajtime nuk janë të përshtatshme për të gjithë dhe kërkojnë vlerësim të kundërindikacioneve, ndërveprimeve dhe planifikimit familjar.

Isotretinoina orale mund të merret në konsideratë për akne të rënda, me nyje, me shenja ose rezistente ndaj trajtimeve të tjera. Ajo kërkon ndjekje të rregullt dermatologjike dhe masa të rrepta për parandalimin e shtatzënisë, sepse mund të dëmtojë fetusin. Mos e përdorni gjatë shtatzënisë ose pa mbikëqyrje specialistike.

Kujdesi i përditshëm dhe parandalimi i shenjave

Përdorni pastrues të butë dy herë në ditë, hidratues jo-komedogjen dhe krem dielli me spektër të gjerë. Mos i shtrydhni puçrrat, sepse kjo rrit inflamacionin dhe mundësinë e shenjave. Zgjidhni produkte të etiketuara si jo-komedogjene dhe hiqni grimin para gjumit.

Kontaktoni dermatologun nëse aknet janë të dhimbshme, lënë shenja, ndikojnë në humor ose vetëvlerësim, ose shfaqen bashkë me ndryshime të ciklit menstrual dhe simptoma të tjera hormonale. Një plan individual mund të kombinojë trajtimin e akneve, kontrollin e faktorëve hormonalë dhe strategjitë për trajtimin e shenjave pas stabilizimit të inflamacionit.

FAQ

A mund të kem akne hormonale edhe nëse analizat janë normale?

Po. Shumë persona kanë lëkurë të ndjeshme ndaj androgjeneve edhe kur nivelet hormonale në gjak janë brenda intervaleve të referencës. Dermatologu e vendos trajtimin sipas pamjes klinike dhe simptomave.

Cilat shenja sugjerojnë PCOS te personat me akne?

Aknet e shoqëruara me cikle të çrregullta, qime të shtuara në fytyrë ose trup, rënie flokësh dhe vështirësi për të mbetur shtatzënë mund të kërkojnë vlerësim për PCOS. Këto shenja nuk e konfirmojnë vetë diagnozën.

Sa kohë duhet për të parë përmirësim nga trajtimi?

Shumë trajtime për akne kërkojnë disa javë përdorimi të rregullt para se të vlerësohet efekti. Në fillim mund të ketë tharje ose irritim, ndaj ndiqni udhëzimet e dermatologut dhe mos e ndaloni trajtimin pa konsultë.

A janë të sigurta retinoidet për aknet gjatë shtatzënisë?

Retinoidet, veçanërisht isotretinoina orale, nuk duhet të përdoren gjatë shtatzënisë. Nëse jeni shtatzënë, ushqeni me gji ose planifikoni shtatzëni, njoftoni dermatologun para fillimit të çdo trajtimi për akne.