Kimioterapia: Përgatitja dhe Menaxhimi i Efekteve Anësore

Çfarë të prisni nga kimioterapia

Kimioterapia përdor barna për të shkatërruar ose ngadalësuar rritjen e qelizave kancerogjene. Ajo mund të jepet në venë, me injeksion, në formë tabletash ose me mënyra të tjera, sipas llojit të kancerit dhe planit tuaj individual të trajtimit. Seancat mund të zhvillohen në spital, klinikë ditore ose, për disa barna nga goja, në shtëpi nën udhëzime të qarta mjekësore.

Efektet anësore ndodhin sepse disa barna mund të ndikojnë edhe qelizat e shëndetshme që ndahen shpejt, si qelizat e flokëve, të gojës, të aparatit tretës dhe të palcës së kockave. Jo çdo person i përjeton të njëjtat simptoma. Intensiteti, koha e shfaqjes dhe kohëzgjatja varen nga barnat, doza, trajtimet e tjera, gjendja e përgjithshme shëndetësore dhe përgjigjja individuale.

Përgatitja për kimioterapi para seancës së parë

Para fillimit, ekipi onkologjik zakonisht shqyrton analizat e gjakut, historinë mjekësore, barnat që përdorni dhe gjendjen tuaj të përgjithshme. Pyesni se cili është emri i trajtimit, sa shpesh do të administrohet, sa zgjat seanca dhe cilat simptoma duhet të raportoni menjëherë. Mbani shënime ose sillni një person të besuar për t’ju ndihmuar të mbani mend informacionin.

Informoni ekipin tuaj mjekësor

• Jepni një listë të plotë të barnave me recetë, barnave pa recetë, vitaminave, çajrave bimorë dhe suplementeve.
• Tregoni për alergjitë, sëmundjet e zemrës, veshkave ose mëlçisë, diabetin, infeksionet e fundit dhe problemet dentare.
• Njoftoni mjekun nëse jeni shtatzënë, mund të jeni shtatzënë ose ushqeni fëmijën me gji. Diskutoni kontracepsionin dhe fertilitetin para trajtimit, nëse kjo është e rëndësishme për ju.
• Mos filloni ose ndaloni suplemente e barna pa pyetur onkologun, sepse disa mund të ndërveprojnë me trajtimin.

Organizoni ditën e seancës

Konfirmoni orarin, vendndodhjen dhe nëse duhet të bëni analiza para seancës. Pyesni nëse duhet të hani, të pini ujë ose të merrni barnat tuaja të zakonshme atë mëngjes. Zgjidhni veshje të rehatshme, me mëngë që lejojnë qasje të lehtë në venë ose port. Merrni ujë, një ushqim të lehtë nëse lejohet, telefonin, karikuesin, dokumentet dhe diçka për t’u lexuar ose dëgjuar.

Planifikoni transportin. Disa barna kundër të përzierave ose vetë trajtimi mund t’ju bëjnë të përgjumur ose të lodhur, ndaj mund të jetë më e sigurt që një familjar apo mik t’ju shoqërojë. Nëse jetoni vetëm, organizoni ndihmë praktike për ditët pas seancës, si për gatim, blerje ose kujdes për fëmijët.

Gjatë dhe pas seancës

Gjatë infuzionit, tregojini menjëherë infermierit nëse ndieni djegie, dhimbje, ënjtje ose skuqje pranë vendit të infuzionit; vështirësi në frymëmarrje; kruajtje; marramendje; ose ndjesi të pazakonta. Këto simptoma kërkojnë vlerësim të shpejtë. Mos u përpiqni t’i duroni në heshtje.

Pas seancës, merrni barnat parandaluese sipas skemës së dhënë, veçanërisht ato kundër të përzierave. Mbani një ditar të simptomave: shënoni temperaturën kur rekomandohet, nivelin e lodhjes, të përzierat, jashtëqitjen, marrjen e lëngjeve, oreksin dhe çdo efekt të ri. Ky informacion e ndihmon ekipin tuaj të përshtatë kujdesin në ciklet e ardhshme.

Menaxhimi i efekteve anësore të zakonshme

Lodhja

Lodhja mund të jetë më e fortë se lodhja e zakonshme dhe nuk largohet gjithmonë vetëm me pushim. Vendosni përparësi për aktivitetet më të rëndësishme, bëni pushime të shkurtra, pranoni ndihmën dhe përpiquni të ruani një rutinë gjumi. Ecja e lehtë ose aktiviteti i miratuar nga mjeku mund të ndihmojë disa persona. Njoftoni ekipin nëse lodhja është e papritur, e rëndë ose shoqërohet me gulçim, rrahje të shpejta zemre apo marramendje.

Të përzierat, të vjellat dhe ndryshimet e oreksit

Merrni barnat kundër të përzierave saktësisht siç janë përshkruar; shpesh ato funksionojnë më mirë kur përdoren përpara se simptomat të bëhen të forta. Hani vakte të vogla dhe të shpeshta, zgjidhni ushqime të thjeshta kur stomaku është i ndjeshëm dhe pini lëngje me gllënjka gjatë ditës. Ushqimet e ftohta ose në temperaturë dhome mund të kenë më pak aromë. Kontaktoni ekipin nëse nuk mbani dot lëngje, vjellni vazhdimisht ose keni shenja dehidratimi.

Plagët në gojë dhe ndryshimet e shijes

Përdorni një furçë dhëmbësh të butë dhe mbani higjienë të rregullt orale. Pyesni ekipin për shpëlarës të përshtatshëm; mos përdorni produkte me alkool pa këshillë mjekësore. Shmangni ushqimet shumë pikante, acide, të forta ose shumë të nxehta nëse goja është e dhimbshme. Për ndryshimet e shijes, provoni ushqime të ndryshme, takëme plastike nëse shija metalike ju shqetëson dhe marinime të buta vetëm kur nuk keni plagë në gojë.

Rreziku i infeksioneve

Disa trajtime mund të ulin qelizat e bardha të gjakut. Lani duart shpesh, shmangni kontaktin e afërt me persona të sëmurë dhe kujdesuni për prerjet e vogla. Ndiqni udhëzimet e ekipit për ushqimin e sigurt, duke përfshirë larjen e produkteve dhe gatimin e plotë të mishit, vezëve dhe peshkut. Mos bëni vaksina pa e diskutuar më parë me onkologun.

Rënia e flokëve dhe ndryshimet e lëkurës

Jo të gjitha skemat e kimioterapisë shkaktojnë rënie flokësh. Nëse pritet, pyesni paraprakisht për kujdesin e skalpit, paruket, shamitë ose mundësitë e tjera që ju bëjnë të ndiheni rehat. Përdorni produkte të buta për lëkurën, hidratues pa aromë dhe mbrojtje nga dielli. Informoni ekipin për skuqje të përhapur, flluska, dhimbje ose ndryshime të rëndësishme të lëkurës.

Kur duhet të telefononi urgjentisht ekipin onkologjik

Ju duhet të merrni një numër kontakti për ditën dhe jashtë orarit. Telefononi menjëherë sipas udhëzimeve të ekipit nëse keni temperaturë 38°C ose më të lartë, të dridhura, shenja infeksioni, vështirësi në frymëmarrje, dhimbje gjoksi, konfuzion, gjakderdhje të pazakontë, diarre të rëndë, të vjella të pakontrolluara, dhimbje të forta ose nuk mund të pini lëngje. Mos merrni barna për temperaturën për ta maskuar atë pa marrë udhëzim, sepse temperatura mund të jetë shenjë e një infeksioni serioz.

Mbështetja emocionale dhe komunikimi

Kimioterapia mund të ndikojë humorin, marrëdhëniet, punën dhe ndjenjën e kontrollit. Flisni hapur me ekipin tuaj për ankthin, trishtimin, problemet me gjumin ose vështirësitë financiare e praktike. Një psikolog, punonjës social, dietolog, infermier onkologjik ose grup mbështetës mund të ofrojë ndihmë të vlefshme. Qëllimi nuk është t’i përballoni të gjitha vetëm, por të keni një plan të sigurt dhe të personalizuar për çdo cikël trajtimi.

FAQ

A mund të ha para kimioterapisë?

Në shumicën e rasteve mund të hani një vakt të lehtë, por udhëzimet varen nga trajtimi dhe analizat e planifikuara. Pyetni ekipin onkologjik para çdo seance, veçanërisht nëse keni të përziera ose diabet.

Sa zgjasin efektet anësore të kimioterapisë?

Kohëzgjatja ndryshon sipas barnave dhe personit. Disa simptoma shfaqen në ditët pas seancës dhe përmirësohen para ciklit tjetër, ndërsa të tjera mund të zgjasin më shumë. Raportoni çdo simptomë që ju shqetëson.

A duhet të shmang njerëzit gjatë kimioterapisë?

Nuk është e nevojshme të izoloheni plotësisht, por shmangni kontaktin e afërt me persona që kanë temperaturë, kollë, grip ose infeksione të tjera. Lani duart shpesh dhe ndiqni këshillat e ekipit nëse analizat tregojnë imunitet të ulët.

Kur është temperatura urgjencë gjatë kimioterapisë?

Temperatura 38°C ose më e lartë mund të kërkojë vlerësim urgjent gjatë kimioterapisë. Telefononi menjëherë ekipin onkologjik sipas numrit të dhënë dhe mos e maskoni temperaturën me barna pa udhëzim.