Kur duhet të bëni kolonoskopi: shenjat dhe rreziku

Çfarë është kolonoskopia dhe pse kryhet?

Kolonoskopia është një ekzaminim që i lejon mjekut të shohë brendësinë e rektumit dhe zorrës së trashë. Përdoret për të hetuar simptoma të caktuara, për të zbuluar herët kancerin kolorektal dhe për të gjetur ose hequr polipe. Polipet janë rritje të vogla në mukozën e zorrës; shumica nuk janë kancer, por disa mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Heqja e tyre gjatë kolonoskopisë mund të ulë rrezikun e zhvillimit të kancerit.

Procedura zakonisht kryhet nga gastroenterologu ose mjeku i trajnuar për endoskopi. Para saj nevojitet përgatitja e zorrës me një regjim të veçantë ushqimor dhe laksativë. Shpesh përdoret qetësim, ndaj duhet të organizoni kthimin në shtëpi me një person shoqërues. Mjeku do t’ju shpjegojë përfitimet, alternativat dhe rreziqet e mundshme për situatën tuaj.

Kur simptomat kërkojnë kolonoskopi?

Jo çdo shqetësim i tretjes do të thotë se nevojitet kolonoskopia. Megjithatë, disa simptoma meritojnë vlerësim mjekësor, sidomos kur zgjasin, përsëriten ose shoqërohen me shenja të tjera alarmi. Mjeku mund të rekomandojë kolonoskopi ose analiza të tjera, në varësi të moshës, historisë shëndetësore dhe ekzaminimit klinik.

• Gjak i dukshëm në jashtëqitje, në letër higjienike ose jashtëqitje shumë të errëta si katran.
• Ndryshim i ri dhe i vazhdueshëm në zakonet e zorrëve, si kapsllëk, diarre ose alternim mes tyre.
• Gjakderdhje e fshehtë e zbuluar në testin e jashtëqitjes.
• Anemi nga mungesa e hekurit, veçanërisht pa një shkak të qartë.
• Dhimbje të vazhdueshme abdominale, fryrje e re ose ndjesi e zbrazjes jo të plotë.
• Humbje peshe e paqëllimshme, lodhje e pashpjeguar ose ulje e oreksit.

Hemorroidet dhe çarjet anale mund të shkaktojnë gjakderdhje, por nuk duhet të supozohet automatikisht se janë shkaku. Gjakderdhja rektale duhet të vlerësohet nga profesionist shëndetësor. Kërkoni ndihmë urgjente nëse keni gjakderdhje të bollshme, marramendje, të fikët, dhimbje të forta barku, temperaturë ose jashtëqitje të zeza të shoqëruara me dobësi.

Mosha për skrining te personat me rrezik mesatar

Skriningu synon njerëzit pa simptoma, për të zbuluar ndryshime para se të shkaktojnë probleme. Shumë udhëzime ndërkombëtare rekomandojnë që personat me rrezik mesatar të fillojnë skriningun e kancerit kolorektal rreth moshës 45 vjeç. Megjithatë, programet kombëtare, disponueshmëria e testeve dhe rekomandimet e mjekut mund të ndryshojnë.

Kolonoskopia është një nga mënyrat e skriningut, por nuk është gjithmonë testi i parë ose i vetëm. Në disa raste mund të përdoren teste të jashtëqitjes për gjak të fshehtë ose teste të tjera të miratuara. Nëse një test i jashtëqitjes del pozitiv, zakonisht kërkohet kolonoskopi për të përcaktuar shkakun. Intervali i kontrollit varet nga metoda e zgjedhur, cilësia e përgatitjes së zorrës, gjetjet e mëparshme dhe rreziku individual.

Kush mund të ketë nevojë ta fillojë më herët?

Njerëzit me rrezik të lartë mund të kenë nevojë për skrining më të hershëm dhe më të shpeshtë. Koha e saktë duhet të vendoset me mjekun, sepse varet nga lloji i faktorit të rrezikut dhe mosha kur është diagnostikuar i afërmi.

• Histori familjare e kancerit kolorektal ose polipeve të avancuara, veçanërisht te prindërit, vëllezërit, motrat ose fëmijët.
• Sindroma gjenetike të trashëguara, si sindroma Lynch ose polipoza adenomatoze familjare.
• Sëmundje inflamatore të zorrëve, përfshirë kolitin ulceroz dhe sëmundjen e Crohn që prek zorrën e trashë.
• Polipe të mëparshme ose histori personale e kancerit kolorektal.
• Radioterapi e mëparshme në zonën e barkut ose legenit në rrethana të caktuara.

Faktorë të stilit të jetesës, si duhani, përdorimi i lartë i alkoolit, mbipesha, aktiviteti i ulët fizik dhe dieta e pasur me mishra të përpunuar, mund të lidhen me rrezik më të lartë. Këta faktorë nuk përcaktojnë domosdoshmërisht nevojën për kolonoskopi të menjëhershme, por janë arsye të mira për të diskutuar planin e parandalimit me mjekun.

Çfarë ndodh nëse keni bërë kolonoskopi më parë?

Nëse kolonoskopia e mëparshme ishte normale dhe përgatitja e zorrës ishte e mjaftueshme, mjeku mund të sugjerojë një interval më të gjatë para kontrollit tjetër. Nëse janë gjetur polipe, intervali mund të jetë më i shkurtër. Vendimi bazohet në numrin, madhësinë, pamjen dhe analizën laboratorike të polipeve, si edhe në historinë tuaj personale dhe familjare.

Mos e shtyni kontrollin vetëm sepse nuk keni simptoma. Polipet dhe kanceri në fazat e hershme mund të mos shkaktojnë shqetësime. Nga ana tjetër, nëse keni simptoma të reja pas një kolonoskopie të mëparshme, njoftoni mjekun; një rezultat i mëparshëm normal nuk përjashton nevojën për vlerësim të ri.

Si të përgatiteni për konsultën

Para takimit, shënoni simptomat, kur kanë filluar, sa shpesh ndodhin dhe çfarë i përkeqëson ose i lehtëson. Merrni informacion për diagnozat e kancerit, polipeve ose sëmundjeve të zorrëve në familje, duke përfshirë moshën e diagnostikimit kur e dini. Tregoni të gjitha barnat dhe suplementet që përdorni, sidomos holluesit e gjakut, ilaçet për diabetin, hekurin dhe medikamentet për kapsllëk.

Mjeku mund të rekomandojë analiza gjaku, test të jashtëqitjes, kolonoskopi ose një qasje tjetër. Vendimi duhet të jetë i personalizuar. Bisedoni hapur për sëmundjet që keni, alergjitë, shtatzëninë e mundshme dhe përvojat e mëparshme me qetësimin ose anestezinë.

Përmbledhje

Kur të bëni kolonoskopi varet nga simptomat, mosha, rezultatet e skriningut dhe faktorët personalë të rrezikut. Personat pa simptoma dhe me rrezik mesatar shpesh e nisin skriningun rreth moshës 45 vjeç, ndërsa ata me histori familjare, polipe, sëmundje inflamatore të zorrëve ose sindroma gjenetike mund të kenë nevojë për plan më të hershëm. Konsultohuni me mjekun për rekomandimin më të përshtatshëm për ju.

FAQ

A duhet të bëj kolonoskopi nëse nuk kam simptoma?

Po, skriningu mund të rekomandohet edhe pa simptoma sepse polipet dhe kanceri kolorektal i hershëm mund të mos shkaktojnë shqetësime. Për personat me rrezik mesatar, shumë udhëzime sugjerojnë fillimin rreth moshës 45 vjeç.

A është gjaku në jashtëqitje gjithmonë shenjë e kancerit?

Jo. Hemorroidet, çarjet anale, inflamacioni dhe shkaqe të tjera mund të shkaktojnë gjakderdhje. Megjithatë, gjaku në jashtëqitje duhet të vlerësohet nga mjeku për të përcaktuar shkakun.

Sa shpesh duhet bërë kolonoskopia?

Intervali ndryshon sipas rrezikut individual dhe rezultateve të mëparshme. Një kolonoskopi normale mund të lejojë interval më të gjatë, ndërsa polipet, historia familjare ose sëmundjet inflamatore të zorrëve mund të kërkojnë kontrolle më të shpeshta.

A mund të kryhet kolonoskopia gjatë menstruacioneve?

Në shumicën e rasteve mund të kryhet, por njoftoni qendrën mjekësore për gjendjen tuaj dhe ndiqni udhëzimet e saj. Menstruacionet zakonisht nuk ndikojnë në përgatitjen ose sigurinë e procedurës.