Proteza totale apo e pjesshme e gjurit? Udhëzuesi i plotë

Çfarë është proteza e gjurit?

Proteza e gjurit, e quajtur edhe artroplastikë e gjurit, është një ndërhyrje kirurgjikale që synon të lehtësojë dhimbjen dhe të përmirësojë funksionin kur dëmtimi i artikulacionit është i avancuar. Më shpesh kryhet për artrozë, por mund të merret në konsideratë edhe pas dëmtimeve të rënda, artritit inflamator ose deformimeve që kanë dëmtuar sipërfaqet e kyçit.

Gjatë operacionit, kirurgu heq sasi të kontrolluara të kockës dhe kërcit të dëmtuar dhe vendos komponentë artificialë metalikë dhe plastikë të posaçme. Vendimi mes protezës totale dhe asaj të pjesshme nuk bazohet vetëm te niveli i dhimbjes; ai kërkon ekzaminim klinik, radiografi dhe, në disa raste, imazheri shtesë.

Anatomia e gjurit dhe ndarjet e tij

Gjuri ka tri ndarje kryesore: ndarjen e brendshme (mediale), ndarjen e jashtme (laterale) dhe ndarjen midis kapakut të gjurit dhe kockës së kofshës (patelofemorale). Artroza mund të prekë vetëm një prej tyre ose më shumë se një ndarje. Ky dallim është thelbësor, sepse proteza e pjesshme zakonisht përdoret kur dëmtimi kufizohet në një ndarje, ndërsa proteza totale është më e përshtatshme kur dëmtimi është më i përhapur.

Çfarë është proteza totale e gjurit?

Proteza totale e gjurit zëvendëson sipërfaqet e dëmtuara të femurit dhe tibies, dhe në disa raste trajtohet edhe sipërfaqja e kapakut të gjurit. Ajo mund të rekomandohet kur artroza prek më shumë se një ndarje, kur deformimi i gjurit është i theksuar ose kur ligamentet nuk ofrojnë stabilitet të mjaftueshëm për një zëvendësim të kufizuar.

Përfitimet e mundshme

• Mund të trajtojë dëmtim të gjerë të kërcit dhe kockës në disa ndarje.
• Mund të përmirësojë dhimbjen, ecjen dhe kryerjen e aktiviteteve të përditshme.
• Mund të korrigjojë deformime të caktuara, si devijimi i gjurit nga brenda ose jashtë.
• Është një alternativë e zakonshme kur trajtimet jokirurgjikale nuk ofrojnë më lehtësim të mjaftueshëm.

Kufizimet dhe konsideratat

Kjo ndërhyrje përfshin një zonë më të madhe kirurgjikale dhe zakonisht heq më shumë ind kockor sesa proteza e pjesshme. Rikuperimi mund të kërkojë punë të vazhdueshme me fizioterapi, kontroll të dhimbjes dhe ushtrime për forcën dhe lëvizshmërinë. Edhe pse shumë pacientë përjetojnë përmirësim të rëndësishëm, nuk mund të garantohet mungesa e plotë e dhimbjes apo kthimi në çdo lloj aktiviteti.

Çfarë është proteza e pjesshme e gjurit?

Proteza e pjesshme e gjurit, ose zëvendësimi unikompartimental, trajton vetëm ndarjen e dëmtuar të artikulacionit. Pjesët e shëndetshme të gjurit dhe, kur është e mundur, ligamentet kryesore ruhen. Kjo qasje mund të aplikohet në ndarjen mediale, laterale ose patelofemorale, sipas vendndodhjes së dëmtimit.

Përfitimet e mundshme

• Ruan më shumë kockë, kërc dhe struktura natyrore të gjurit.
• Mund të shoqërohet me prerje më të vogël dhe dëmtim më të kufizuar të indeve të buta.
• Disa pacientë mund të rikthejnë lëvizshmërinë dhe ndjesinë më natyrale të gjurit.
• Rikuperimi fillestar mund të jetë më i shpejtë për disa persona, por ndryshon nga pacienti në pacient.

Kufizimet dhe konsideratat

Jo çdo person me artrozë është kandidat për protezë të pjesshme. Nëse dëmtimi është i pranishëm në më shumë ndarje, nëse ka instabilitet të rëndësishëm ligamentar ose deformim të theksuar, rezultati mund të mos jetë i përshtatshëm me këtë metodë. Me kalimin e kohës, artroza mund të përparojë në pjesët e tjera të gjurit; në raste të tilla mund të nevojitet operacion i mëvonshëm për konvertim në protezë totale.

Si vendoset lloji i protezës?

Kirurgu ortoped shqyrton simptomat, ndikimin e tyre në jetën e përditshme, përgjigjen ndaj trajtimeve të mëparshme dhe gjetjet në imazheri. Vlerësimi përfshin gjithashtu boshtin e këmbës, amplitudën e lëvizjes, stabilitetin e ligamenteve, peshën trupore, nivelin e aktivitetit dhe sëmundjet shoqëruese.

Zakonisht provohen fillimisht masa jokirurgjikale, kur janë të përshtatshme:

• Fizioterapi dhe ushtrime të përshtatura për forcë dhe lëvizshmëri.
• Menaxhim i peshës, nëse rekomandohet nga ekipi mjekësor.
• Ilaçe kundër dhimbjes ose inflamacionit, sipas këshillës së mjekut.
• Ndryshim i aktiviteteve, mbajtëse gjuri ose injeksione në raste të përzgjedhura.

Operacioni mund të diskutohet kur dhimbja dhe kufizimi funksional vazhdojnë pavarësisht këtyre masave dhe ndikojnë ndjeshëm në gjumë, punë, ecje ose pavarësi.

Rreziqet e mundshme të operacionit

Të dyja llojet e kirurgjisë kanë rreziqe, megjithëse ekipi kirurgjikal merr masa për t’i ulur ato. Rreziqet mund të përfshijnë infeksion, gjakderdhje, mpiksje gjaku në këmbë ose mushkëri, dëmtim të nervave ose enëve të gjakut, ngurtësi të gjurit, dhimbje të vazhdueshme, probleme me plagën dhe reaksione ndaj anestezisë.

Komponentët e protezës mund të lirohen, konsumohen ose të mos ofrojnë stabilitet të mjaftueshëm me kalimin e viteve. Në protezën e pjesshme ekziston edhe mundësia e përparimit të artrozës në ndarje të tjera. Në disa raste mund të nevojitet kirurgji rishikuese. Rreziku individual ndryshon sipas moshës, diabetit, duhanpirjes, peshës, gjendjes së lëkurës, infeksioneve aktive dhe historisë mjekësore.

Rikuperimi dhe kujdesi pas operacionit

Pas operacionit, mobilizimi i hershëm dhe fizioterapia janë pjesë e rëndësishme e rikuperimit. Programi fokusohet në uljen e ënjtjes, rifitimin e shtrirjes dhe përkuljes së gjurit, forcimin e muskujve dhe ecjen e sigurt me ndihmën e mjeteve mbështetëse kur nevojiten. Ritmi i përmirësimit nuk është i njëjtë për të gjithë.

Ndjekni udhëzimet për kujdesin e plagës, ilaçet, parandalimin e mpiksjeve dhe ushtrimet. Kontaktoni menjëherë ekipin mjekësor nëse shfaqen temperaturë, rrjedhje nga plaga, skuqje ose ënjtje në rritje, dhimbje e fortë në pulpë, vështirësi në frymëmarrje ose dhimbje gjoksi.

Pyetje për t’ia bërë kirurgut ortoped

• Cilat ndarje të gjurit tim janë të dëmtuara dhe si e tregojnë këtë radiografitë?
• A jam kandidat për protezë të pjesshme, dhe pse po ose pse jo?
• Cilat janë rreziqet e mia personale dhe si mund t’i reduktoj?
• Çfarë fizioterapie do të më duhet dhe kur mund të rikthehem në aktivitetet e zakonshme?
• Cilat aktivitete duhet të kufizoj pas rikuperimit?

Zgjedhja më e mirë është ajo që përputhet me dëmtimin tuaj anatomik, objektivat funksionale dhe profilin shëndetësor. Një diskutim i hapur me kirurgun ortoped dhe ekipi i rehabilitimit ju ndihmon të merrni një vendim të informuar.

FAQ

A është proteza e pjesshme e gjurit më e mirë se proteza totale?

Jo domosdoshmërisht. Proteza e pjesshme mund të jetë zgjedhje e përshtatshme kur dëmtimi kufizohet në një ndarje dhe ligamentet janë të qëndrueshme. Proteza totale zakonisht preferohet kur artroza prek disa ndarje ose kur ka deformim apo instabilitet të rëndësishëm.

Sa kohë zgjat rikuperimi pas protezës së gjurit?

Rikuperimi ndryshon sipas llojit të operacionit, gjendjes fizike, sëmundjeve shoqëruese dhe angazhimit në fizioterapi. Ecja dhe aktivitetet e përditshme përmirësohen gradualisht, ndërsa rikthimi i forcës dhe funksionit kërkon kohë dhe ushtrime të rregullta.

A mund të bëj sport pas zëvendësimit të gjurit?

Shumë pacientë mund të kryejnë aktivitete me ndikim të ulët, si ecje, çiklizëm statik, not ose ushtrime të rekomanduara nga fizioterapisti. Aktivitetet me kërcime, kthesa të shpejta ose kontakt fizik mund të mos rekomandohen; kërkoni këshillë individuale nga kirurgu.

Cilat shenja pas operacionit kërkojnë vlerësim urgjent?

Kërkoni ndihmë mjekësore urgjente për vështirësi në frymëmarrje, dhimbje gjoksi, ënjtje ose dhimbje të re në pulpë. Njoftoni ekipin kirurgjikal për temperaturë, skuqje të përhapur, rrjedhje nga plaga ose dhimbje dhe ënjtje që përkeqësohen.