Radioterapia pas operacionit të kancerit të gjirit

Çfarë është radioterapia pas operacionit?

Radioterapia është trajtim lokal që përdor rrezatim me energji të lartë për të dëmtuar qelizat kancerogjene që mund të kenë mbetur në zonën e trajtuar, por që nuk shihen në analiza ose në imazheri. Pas operacionit të kancerit të gjirit, qëllimi i saj është të zvogëlojë mundësinë e rikthimit lokal ose rajonal të sëmundjes. Ajo nuk zëvendëson kirurgjinë, kimioterapinë, terapinë hormonale, terapitë e synuara ose imunoterapinë; kur nevojiten, këto trajtime planifikohen si pjesë e një plani të personalizuar.

Vendimi merret zakonisht nga një ekip multidisiplinar, ku mund të përfshihen kirurgu i gjirit, onkologu mjekësor, onkologu radioterapist, patologu dhe radiologu. Ekipi vlerëson raportin e patologjisë, llojin e operacionit, gjendjen e përgjithshme shëndetësore dhe preferencat e pacientit.

Kur rekomandohet radioterapia?

Pas kirurgjisë konservuese të gjirit

Pas heqjes së tumorit duke ruajtur gjirin, e quajtur edhe lumpektomi ose kirurgji konservuese, radioterapia e gjirit rekomandohet shpesh. Edhe kur tumori është hequr plotësisht, mund të mbeten qeliza mikroskopike në indin përreth. Rrezatimi zakonisht drejtohet në gjirin e operuar dhe, në disa raste, mund të përfshijë një dozë shtesë të fokusuar në shtratin e tumorit, e njohur si “boost”.

Në situata të zgjedhura me rrezik shumë të ulët, sidomos tek disa paciente në moshë më të madhe me tumore të ndjeshme ndaj hormoneve dhe trajtim hormonal të planifikuar, ekipi mund të diskutojë mundësinë e mosdhënies së radioterapisë. Ky është një vendim individual dhe nuk duhet të merret pa këshillim specialistik.

Pas mastektomisë

Pas heqjes së plotë të gjirit, radioterapia nuk nevojitet për çdo paciente. Ajo mund të rekomandohet kur rreziku i rikthimit në murin e kraharorit ose nyjet limfatike është më i lartë. Faktorët që mund të ndikojnë përfshijnë tumorin e madh, përfshirjen e nyjeve limfatike, kufijtë kirurgjikalë pozitivë ose shumë të afërt, përhapjen në lëkurë apo murin e kraharorit dhe disa tipare biologjike të tumorit.

Nëse nyjet limfatike janë të prekura, zona e rrezatimit mund të përfshijë jo vetëm murin e kraharorit ose gjirin, por edhe nyje limfatike të caktuara pranë sqetullës, mbi klavikulë ose pranë sternumit. Fusha e saktë përcaktohet nga onkologu radioterapist pas shqyrtimit të plotë të rasteve individuale.

Si planifikohet dhe si kryhet trajtimi?

Para fillimit bëhet një vizitë konsultuese. Mjeku shpjegon arsyen e trajtimit, përfitimet e pritshme, rreziqet dhe alternativat. Më pas kryhet një skanim planifikues, zakonisht tomografi e kompjuterizuar në pozicionin në të cilin do të qëndroni gjatë seancave. Ky skanim nuk është domosdoshmërisht një test për të kontrolluar përhapjen e kancerit; ai përdoret kryesisht për të ndërtuar planin e saktë të rrezatimit.

Gjatë planifikimit, ekipi përpiqet të mbrojë sa më shumë indet e shëndetshme, përfshirë zemrën dhe mushkëritë. Për kancerin e gjirit të majtë, disa paciente mund të trajtohen me teknikën e frymëmarrjes së thellë të mbajtur, nëse është e përshtatshme. Kjo teknikë mund të ndihmojë në largimin e zemrës nga fusha e rrezatimit gjatë dhënies së dozës.

Radioterapia e jashtme jepet zakonisht në seanca të shkurtra ambulatore, nga e hëna në të premte. Numri i seancave dhe kohëzgjatja e përgjithshme ndryshojnë sipas operacionit, zonave që do të trajtohen, nevojës për dozë shtesë dhe planit individual. Vetë rrezatimi nuk ndihet, nuk ju bën radioaktive dhe mund të shkoni pranë familjarëve pas seancës.

Kur fillon radioterapia?

Radioterapia zakonisht fillon pasi plaga kirurgjikale të jetë shëruar mjaftueshëm. Nëse nevojitet kimioterapi pas operacionit, radioterapia shpesh jepet pas përfundimit të saj. Terapia hormonale mund të fillojë para, gjatë ose pas radioterapisë, sipas planit të onkologut. Në rast rindërtimi të gjirit, sidomos kur përdoret implant ose zgjerues indi, planifikimi kërkon koordinim të kujdesshëm mes kirurgut plastik dhe ekipit të radioterapisë.

Efektet anësore të zakonshme

Efektet anësore varen nga zona e trajtuar, doza, teknika, lloji i operacionit dhe ndjeshmëria individuale. Shumica janë të përkohshme dhe zhvillohen gradualisht gjatë javëve të trajtimit ose menjëherë pas tij.

• Skuqje ose errësim i lëkurës: lëkura mund të duket e irrituar, e ngrohtë, e thatë, me kruarje ose të ngjashme me djegien nga dielli.
• Lodhje: mund të shtohet drejt fundit të trajtimit dhe të vazhdojë për disa javë pas përfundimit.
• Ënjtje ose ndjeshmëri e gjirit apo murit të kraharorit: mund të shfaqet rëndim, pickim ose parehati lokale.
• Ndryshime në lëkurë në palat e trupit: zona nën gji ose pranë sqetullës mund të jetë më e ndjeshme dhe, ndonjëherë, të zhvillojë zhveshje të lëkurës.
• Rënie e qimeve në sqetull: ndodh vetëm në zonën që merr rrezatim dhe mund të jetë e përkohshme ose e qëndrueshme.

Efekte më të vona ose më pak të shpeshta

Disa ndryshime mund të shfaqen muaj ose vite më vonë. Këto nuk ndodhin tek të gjithë pacientët, por duhen diskutuar para trajtimit. Mund të përfshijnë ndryshim të qëndrueshëm të ngjyrës ose strukturës së lëkurës, forcim të indeve, zvogëlim ose ndryshim të formës së gjirit, ndjeshmëri të ndryshuar dhe ënjtje të krahut ose gjirit, e njohur si limfedemë. Rreziku i limfedemës mund të lidhet edhe me operacionin e nyjeve limfatike.

Kur trajtohen zona pranë mushkërive, rrallë mund të ndodhë inflamacion i mushkërisë me kollë të thatë, gulçim ose temperaturë. Teknikat moderne synojnë të kufizojnë dozën në zemër dhe mushkëri, por rreziku nuk është zero. Rreziku i një kanceri të ri të shkaktuar nga rrezatimi konsiderohet i rrallë dhe peshohet kundrejt përfitimit të reduktimit të rikthimit të kancerit të gjirit.

Si të kujdeseni për veten gjatë trajtimit

• Lajeni zonën butësisht me ujë të vakët dhe produktet e rekomanduara nga ekipi juaj.
• Përdorni kremra ose hidratues vetëm sipas udhëzimit të stafit të radioterapisë.
• Vishni rroba të buta dhe të lirshme; shmangni fërkimin e lëkurës së trajtuar.
• Mbroni zonën nga dielli dhe mos përdorni nxehtësi ose akull direkt mbi të pa këshillë mjekësore.
• Ruani aktivitet të lehtë sipas mundësisë, pushoni mjaftueshëm dhe ushqeheni rregullisht.
• Tregojini ekipit për çdo ndryshim të lëkurës, dhimbje, ënjtje ose shqetësim emocional.

Kur duhet të kontaktoni urgjentisht ekipin tuaj?

Kontaktoni ekipin onkologjik nëse keni temperaturë, skuqje që përhapet shpejt, plagë të hapura të lëkurës, dhimbje të fortë, rrjedhje nga plaga kirurgjikale, ënjtje të papritur të krahut, vështirësi në frymëmarrje, dhimbje gjoksi ose simptoma që ju shqetësojnë. Në rast urgjence mjekësore, kërkoni ndihmë urgjente lokale.

Radioterapia pas operacionit është një pjesë e rëndësishme e trajtimit për shumë persona me kancer gjiri. Njohja e qëllimit të saj dhe raportimi i hershëm i efekteve anësore e ndihmon ekipin tuaj të përshtatë kujdesin dhe të mbështesë cilësinë e jetës gjatë trajtimit.

FAQ

A është e dhimbshme radioterapia e gjirit?

Vetë dhënia e rrezatimit zakonisht nuk dhemb dhe nuk ndihet. Disa persona mund të kenë ndjeshmëri të lëkurës, lodhje ose parehati graduale gjatë javëve të trajtimit.

A bëhem radioaktive pas seancës?

Jo. Radioterapia e jashtme nuk e bën trupin radioaktiv, ndaj mund të jeni pranë familjes, fëmijëve dhe kafshëve shtëpiake pas seancës.

Sa kohë zgjasin efektet anësore në lëkurë?

Irritimi i lëkurës shpesh përkeqësohet drejt fundit të trajtimit ose pak pas tij, pastaj zakonisht fillon të përmirësohet gjatë javëve në vijim. Disa ndryshime të lëkurës mund të zgjasin më gjatë.

A mund të bëj radioterapi nëse kam rindërtim gjiri?

Po, në disa raste. Radioterapia mund të ndikojë në lëkurë, inde dhe rezultatin e rindërtimit, prandaj plani duhet të koordinohet ndërmjet onkologut radioterapist dhe kirurgut plastik.