Rehabilitimi pas goditjes në tru: rruga drejt lëvizjes

Çfarë është rehabilitimi pas goditjes në tru?

Goditja në tru mund të ndikojë në lëvizje, ekuilibër, forcë, ndjeshmëri, të folur, gëlltitje, kujtesë dhe humor. Rehabilitimi është procesi i organizuar i kujdesit që ndihmon personin të rifitojë funksione, të mësojë mënyra të sigurta për kryerjen e aktiviteteve të përditshme dhe të arrijë sa më shumë pavarësi të jetë e mundur.

Programi nuk është i njëjtë për të gjithë. Ekipi mjekësor vlerëson se cilat aftësi janë prekur, çfarë mbështetjeje ka pacienti në shtëpi dhe cilat objektiva janë më të rëndësishme për jetën e tij. Rehabilitimi mund të zhvillohet në spital, në një qendër të specializuar, në ambulancë ose në shtëpi, sipas gjendjes klinike dhe nevojave funksionale.

Objektivat kryesore të rehabilitimit

Qëllimi nuk është vetëm lëvizja e gjymtyrëve. Rehabilitimi synon pjesëmarrjen e sigurt në jetën e përditshme, duke ruajtur dinjitetin dhe cilësinë e jetës së pacientit.

• Rritja e forcës, kontrollit motorik, koordinimit dhe ekuilibrit.
• Rimësimi i transferimeve të sigurta, si kalimi nga shtrati në karrige.
• Përmirësimi i ecjes dhe përdorimit funksional të dorës ose krahut të prekur.
• Parandalimi i komplikimeve, përfshirë ngurtësimin e nyjeve, rëniet, plagët nga presioni dhe kontrakturat.
• Rikthimi i aftësive të përditshme, si veshja, higjiena, ngrënia dhe përdorimi i tualetit.
• Mbështetja e komunikimit, njohjes, humorit dhe përshtatjes emocionale.
• Edukimi i familjes për ndihmë të sigurt pa e zëvendësuar pa nevojë pavarësinë e pacientit.

Fazat e rehabilitimit

Faza akute: ditët e para

Në fazën e hershme, prioritet është stabilizimi mjekësor dhe parandalimi i komplikimeve. Kur mjeku e konsideron të sigurt, ekipi mund të fillojë mobilizimin e kujdesshëm: ndryshimin e pozicionit në shtrat, ushtrime të lehta të gamës së lëvizjes, uljen me mbështetje dhe, për disa pacientë, ngritjen në këmbë. Vlerësohen gjithashtu gëlltitja, komunikimi, rreziku i rënies dhe nevoja për pajisje ndihmëse.

Fillimi i hershëm nuk do të thotë ushtrime të rënda. Aktiviteti përshtatet me presionin e gjakut, lodhjen, ritmin e zemrës, nivelin e vetëdijes dhe gjendje të tjera mjekësore. Pacienti nuk duhet të përpiqet të ecë ose të ngrihet vetëm pa udhëzim profesional.

Faza nënakute: javët e para deri në muajt e parë

Kjo është shpesh periudha kur terapia bëhet më intensive dhe e strukturuar. Truri ka aftësinë të përshtatet dhe të krijojë rrugë të reja funksionale, proces i njohur si neuroplasticitet. Ushtrimi i përsëritur, i orientuar drejt një detyre konkrete dhe me vështirësi të përshtatshme mund të mbështesë këtë proces.

Fizioterapisti mund të punojë për qëndrimin, transferimet, ekuilibrin, ecjen në sipërfaqe të ndryshme, shkallët dhe qëndrueshmërinë. Terapisti okupacional fokusohet te përdorimi i krahut dhe dorës, veshja, gatimi i thjeshtë dhe aktivitetet e tjera të përditshme. Logopedi ndihmon kur ka vështirësi me të folurin, kuptimin, komunikimin ose gëlltitjen. Neuropsikologu ose psikologu mund të mbështesë kujtesën, vëmendjen, ankthin dhe depresionin.

Faza afatgjatë: muajt në vazhdim dhe më tej

Përmirësimi mund të vazhdojë edhe pas muajve të parë. Ritmi mund të ngadalësohet, por kjo nuk do të thotë se rehabilitimi nuk ka më vlerë. Objektivat mund të ndryshojnë: ecje më e sigurt në komunitet, përdorim më praktik i dorës, kthim në punë, aktivitet fizik, drejtim automjeti vetëm kur lejohet klinikisht, ose përshtatje e shtëpisë për pavarësi më të madhe.

Kur rikthehet lëvizja?

Nuk ka një afat të vetëm për rikthimin e lëvizjes. Disa persona vërejnë ndryshime të hershme në ditët ose javët e para; të tjerë kërkojnë muaj rehabilitim. Lëvizja mund të rikthehet pjesërisht, gradualisht ose me nevojë të vazhdueshme për pajisje ndihmëse. Edhe kur një funksion nuk rikthehet plotësisht, terapia mund të ndihmojë në përdorimin e strategjive kompensuese dhe në ruajtjen e sigurisë.

Faktorët që mund të ndikojnë në ecuri përfshijnë vendndodhjen dhe madhësinë e dëmtimit në tru, llojin e goditjes, dobësinë fillestare, ndjeshmërinë, problemet e shikimit ose njohjes, moshën biologjike, sëmundjet shoqëruese, lodhjen, humorin dhe aksesin e rregullt në terapi. Një vlerësim i hershëm nga profesionistët është më i dobishëm se krahasimi me përvojën e një personi tjetër.

Çfarë përfshin terapia e lëvizjes?

• Ushtrime për forcë, kontroll të trungut, fleksibilitet dhe ekuilibër.
• Praktikë të detyrave funksionale, si kapja e një objekti, ngritja nga karrigia ose ecja.
• Trajnim të ecjes me ose pa pajisje, sipas vlerësimit të fizioterapistit.
• Vendosje e pozicionimit të duhur të krahut dhe këmbës për të reduktuar dhimbjen dhe ngurtësimin.
• Teknika për menaxhimin e spasticitetit, kur muskujt janë të ngurtë ose tkurren në mënyrë të pavullnetshme.
• Ushtrime të programuara për në shtëpi, të shpjeguara qartë për pacientin dhe kujdestarin.

Si mund të ndihmojnë familjarët?

Familjarët janë pjesë e rëndësishme e rikuperimit, por duhet të marrin udhëzime konkrete. Ata mund të inkurajojnë praktikën e sigurt, të ndihmojnë në organizimin e barnave dhe takimeve, të krijojnë një mjedis pa pengesa dhe të vëzhgojnë ndryshimet në humor ose funksion. Shmangni tërheqjen e pacientit nga krahu i prekur, sepse kjo mund të shkaktojë dhimbje ose dëmtim të shpatullës.

Inkurajimi duhet të jetë realist. Përqendrohuni te përparimi funksional, si kryerja e një transferimi me më pak ndihmë, jo vetëm te shpejtësia e rikuperimit. Pushimi, ushqyerja e përshtatshme, kontrolli i faktorëve të rrezikut vaskular dhe ndjekja e planit mjekësor janë gjithashtu pjesë e rëndësishme e kujdesit.

Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?

Kërkoni ndihmë urgjente nëse shfaqen papritur dobësi ose mpirje e re në fytyrë, krah apo këmbë, vështirësi në të folur ose kuptuar, çrregullim i papritur i shikimit, humbje e ekuilibrit, konfuzion i ri ose dhimbje koke e fortë dhe e pazakontë. Këto mund të jenë shenja të një goditjeje të re në tru. Njoftoni ekipin trajtues edhe për rënie, dhimbje të fortë të shpatullës, vështirësi të reja në gëlltitje, temperaturë ose përkeqësim të shpejtë të funksionit.

Mesazhi kryesor

Rehabilitimi pas goditjes në tru është një proces afatgjatë, individual dhe i bazuar në objektiva praktike. Fillimi i sigurt, praktika e rregullt dhe bashkëpunimi me ekipin multidisiplinar mund të mbështesin rikthimin e lëvizjes dhe pavarësisë. Bisedoni me neurologun ose ekipin e rehabilitimit për një plan që i përshtatet gjendjes, prioriteteve dhe mjedisit tuaj të jetesës.

FAQ

Kur duhet të fillojë rehabilitimi pas goditjes në tru?

Rehabilitimi fillon zakonisht sapo pacienti është mjekësisht i qëndrueshëm dhe ekipi trajtues e konsideron aktivitetin të sigurt. Lloji dhe intensiteti i terapisë përshtaten me gjendjen individuale.

Sa kohë zgjat rikuperimi i lëvizjes pas insultit?

Koha ndryshon shumë nga një person te tjetri. Përmirësimet mund të shfaqen herët, por rehabilitimi dhe progresi funksional mund të vazhdojnë për muaj ose më gjatë.

A mund të rikthehet plotësisht përdorimi i krahut të prekur?

Disa persona rifitojnë përdorim të konsiderueshëm të krahut, ndërsa të tjerë mund të kenë kufizime të vazhdueshme. Terapia e përsëritur dhe e orientuar drejt aktiviteteve funksionale mund të ndihmojë, por rezultati nuk mund të parashikohet me siguri.

Çfarë mund të bëhet në shtëpi për rehabilitim?

Ndiqni vetëm ushtrimet dhe masat e sigurisë të përshkruara nga ekipi i rehabilitimit. Mbani rrugët e ecjes të lira, përdorni pajisjet siç rekomandohen dhe shmangni ngritjen ose ecjen pa ndihmë kur ekziston rrezik rënieje.